Little delights of daily life

 De kleine dingetjes die me elke dag doen lachen:

De prachtige kleuren van sorghum,drogend in de zon, tijdens een bijeenkomst van een VICOBA groep. 

First rains are coming!! Mijn lokale naam, Nakiru, betekent "zij die komt met de regen". Na maanden van droogte deed ik dus een vrolijke regendans. Regen kan echt prachtig zijn.

De Ngikarimojong in hun kleurrijke klederdracht, op weg om water te halen

De prachtige zonsopgang: one of the advantages of getting up early for field work!

Children are always very excited about my camera. Gegichel alom als ze zichzelf op het cameraschermpje zien achteraf. Sometimes, they kind of make me feel like a popstar. Everywhere I go they wave and shout "muzungu muzungu, how are you!".

The most beautiful tree in town. 

Puppies! And Maria of course

The chickens in our compound. Unfortunately not the best picture, since the hen was protecting her little ones. 

My little garden with fastgrowing basil (unfortunately, the other 6 species I planted failed, only parseley still manages a little bit)

My first homemade pesto of homegrown basil! 

Homemade bread. And Maria of course

The little kittens of our office kat. She gave birth to them in an old car in the garden.

Samen op de moto!

Motorrijles? Inderdaad. Ik kon het niet weerstaan. Overal rijden er moto’s rond en er staan er steeds twee te pronken op kantoor. Het was even zoeken hoe ik dat zou aanpakken, maar zaterdag was het dan zover: mijn eerste keer motorrijden!

Transport hier is erg afhankelijk van hoe arm of rijk je bent. De armste mensen wandelen of fietsen. Oude Hollandse fietsen zijn het populairste. Vaak ontbreken pedalen of staat het zadel veel te hoog, maar dat houdt niemand hier tegen. Fietsen zijn ook cruciaal
om grotere lasten te vervoeren. Ze worden vol gestapeld met goederen en worden dan naar de markt geduwd. Wanneer je tot de middenklasse behoort, laat ons zeggen, zij met een arbeidscontract, gebruik je de boda-bodas, of heb je zelf een kleine moto. En de rijkere klasse heeft een eigen auto.

Een fiets is het ideale middel om goederen te vervoeren. Of kan zelfs als winkeltje dienen!

Boda-bodas zijn mijn favoriete transport hier. Het zijn kleine moto’s die als taxi functioneren. Je vindt hen overal, zowel in grote steden als op het platteland. Je steekt gewoon je hand op, springt achterop en vertrekt naar je bestemming. Eigenlijk is dit soms wel een gek gevoel, je zit telkens achterop de moto bij een onbekende man. Ze hebben ook steeds een koord bij om iets achterop te binden. Je kan het zo gek niet bedenken of het kan vervoerd worden met een boda, zelfs een bed heb ik hen al zien vervoeren.

Ik heb hier enkele vaste boda-bodas, die ik voornamelijk ’s avonds bel of als ik ergens dringend naartoe moet. Of als ik een bak bier wil, dan gaat Joël dat voor mij halen. Al vindt hij dat eigenlijk niet altijd even leuk, hij drinkt immers zelf niet. We slaan altijd een praatje, en zeker met Richard is dat erg leuk. Hij is een rustige en verstandige kerel en vertelt me vaak uit zichzelf kleine dingetjes over de samenleving hier. Zo vertelde hij me gisteren nog hoe er drie dingen zijn die bijna iedereen hier over blanken denkt: eerst en vooral zijn wij allemaal ongelooflijk rijk, ten tweede zijn wij allemaal intelligent en ten derde, wij weten alles. En wat denkt hij daarvan, vraag ik dan? Wel, hij nuanceert dat wat. Hij denkt niet dat we allemaal super rijk zijn, maar hij heeft ook nog geen enkele arme blanke gezien hier. Geen honger, niemand dakloos. Daarnaast zijn de meeste blanken hier hoog opgeleid en hebben ze ook kennis van een “geavanceerde” economie. Dus dat maakt dat we andere dingen weten, dingen die je als Oegandees moeilijk kan weten. En daar kan ik me wel in vinden.

Deze boda-boda had zijn motor zo mooi versierd (let op de kleurtjes in de spaken!) dat ik de trotse eigenaar om een foto vroeg.  

Maar hoe ga ik dat motorrijden nu aanpakken? Mijn collega’s kunnen rijden, maar ik heb er toch niet teveel vertrouwen in om het aan hen te vragen. Ze lijken me toch niet 100% handig met die dingen. Bovendien zijn ze er net iets te macho mee. Mijn baas misschien? Kalm en rustig, dus ideaal als leraar. Maar ik had hem nog nooit op een moto zien rijden. Tot onze chauffeur me ineens op het voor de hand liggende en perfecte idee bracht: één van de lokale boda-bodas!

Bon, na een beetje polsen bij Richard hoe hij iemand zou leren boda rijden, was het duidelijk voor mij: dit is mijn leraar! En dit weekend was het dan zover. De kookles (jawel, posho en kippensoep op zijn Oegandees) ging niet door, dus dan maar op de boda. We gaan naar een veldje dat redelijk vlak is en daar krijg ik eerst theorie. Hoe starten (kickstart), schakelen, remmen,… De theorie is vrij eenvoudig, uiteindelijk verschilt het niet zoveel van een auto. Behalve dan die remmen. Daarvoor had ik schrik, ik zag mijzelf al gewoon de ambriage induwen wanneer ik wil remmen.  Mentale notitie: remmen is rechtervoet! En toen was het zover: praktijk! Eerst met Richard achterop en na 10 minuutjes al alleen. Draaien, schakelen, versnellen, vertragen, starten en stoppen, ’t ging allemaal best vlotjes. Maar dat is pas het begin. “Dus, Karolien, nu moet je jouw kennis van autorijden in het verkeer toepassen op de boda. Je weet wel, putten, modder, stenen, vee dat plots opdruikt in het midden van de weg…”. Euh… welke kennis? Het is me wel duidelijk. Hier rijden is méér dan enkel de techniek en het toepassen van verkeersregels. Dus de volgende les wordt heel context specifiek: omgaan met putten, los zand en wat te doen als je alleen bent en stilvalt in the middle of nowhere. Mijn eerste voorproefje heb ik al gehad: ik ben zelf, met Richard achterop, terug naar huis gereden. Zonder stilvallen of te hard botsen over de putten. Top!

En dankzij Lyle en Ingrid heb ik nu ook een space helm om me te beschermen. Opvallen deed ik al, maar nu zal ik dat ongetwijfeld nog meer doen!

It's all about poo-poo

Building latrines can be a good solution. A latrine is probably even one of the best solutions. But why is the construction of latrines one of those development projects that so often seem to fail? The examples are plenty: toilet constructions that are so nice that they are now being used as the office of a local politician; latrines that are locked, except when the NGO comes and visits them “it is Josephine’s toilet!”; the community who has built a nice latrine, or so it seems, until you open the door and you see there is not even a hole -they only wanted to please the donor…So, it is not about latrines. It is all about poo-poo.

Why does this construction approach fails? Latrine construction focusses on a possible solution, not on the problem. The problem is the spread of waterborne diseases such as diarrhoea and hepatitis, which is partially caused by unhealthy sanitation practices such as open defecation. That is where the CLTS-approach comes in. CLTS? Yes, the development sector has so many abbreviations that sometimes Ngakarimajong seems an easier language to learn. CLTS stands for Community-Led Total Sanitation approach. It aims at achieving a sustainable behaviour change; to stop open defecation (OD). The lead is taken by the community, who develops its own action plan. Sounds great. But how does it work in practice?

Defecation mapping. All community members participate: women, men and children

There are 7 main tools, which are used to trigger the community. After gathering the community in the shade of a tree for a short introduction, the action starts. The community is asked to draw a plan of their village by using stones, branches or whatever local material is easily available. Besides drawing the manyattas (grouped households), they also indicate water sources and the places where they defecate. It can be some bushes next to the manyatta, in the field, or just behind the kitchen. The places that they identified for open defecation, is where we all go next, looking for fresh poo-poo, on “The Walk of Shame”. Once the community finds a nice fresh shit –and yes, let us call a spade a spade- they pick it up and walk around the village with it. Everyone carries it, preferably the village leader first. As expected, this creates a lot of reactions: disgust, disbelief, laughter… As a participant, you immediately feel that the community is excited and interested in what this is all about.

The local leader carrying shit on the Walk of Shame

The other tools are mainly to let the community acquire insight in the relation between open defecation and their health. A clean bottle of water is passed around, and people drink from it. Then, a community member takes a little branch or anything what is available, takes a bit of the poo-poo, and puts it in a new bottle of clean water. After shaking, the water seems clear again, but no-one wants to drink from it anymore. Why not? Because after all, if it rains, faeces are also ending up in their rivers, from which they sometimes drink. So, what is the difference?

Then there is the shit calculation (how much bags of shit produced in one year by one village? Where do they end up, because we don’t see them?), the flow-diagram (how do you end up “eating faeces”?) and calculation of medical expenses due to sanitation related diseases. Mostly, the community gets rather astonished by all this, and wants to take action. If they feel like taking action, they draw themselves an action plan and identify natural leaders to follow-up on the plan.

The Flow-diagram

The actions undertaken are to obtain an “OD-free” community. This doesn’t necessarily involve the construction of first class latrines, because this is often not feasible for a small poor community. If that would be the initial aim, it would quickly discourage. If your objective would be to build a castle in one day, wouldn’t you be discouraged? On sanitation, you can start small. Maybe you start by picking one spot where everyone goes for a call of nature. This can then be scaled up to digging small pits which you cover up, the so-called “cat method”. And then you scale up again and again. At one point, latrines made of local material will appear. Which will not be used as the local leader’s office.

I admit, I first thought this sounded first as a weird approach. Shaming people with their shit? Isn’t it a bit arrogant of us? Who are we to tell them to go on a walk of shame? But we got the help of the WASH experts of PROTOS on this. They have tried so many things on sanitation and claim this is the most effective thus far. Also other NGOs in the region tell us about the positive change they are experiencing by using CLTS. With VSF we have now piloted the CLTS-approach in 4 villages, as part of a smaller WASH-project. Together with the local government we do a close follow-up. And we do see the first signs of progress. I am curious what the results will be…